12.2. Polska literatura współczesna – pytania kontrolne
“Profesor Andrews w Warszawie” Olga Tokarczu Wyjaśnij, w jaki sposób autorka wykorzystuje technikę oniryzmu (poetyki snu) do przedstawienia realiów stanu wojennego w Polsce z perspektywy obcokrajowca. Czym dla profesora Andrewsa jest postać „wrony” i jak ten symbol koresponduje z sytuacją polityczną Polski w grudniu 1981 roku? Omów, jak izolacja językowa i brak znajomości kodu kulturowego wpływają na poczucie alienacji i lęku głównego bohatera. “Podróże z Herodotem” Ryszard Kapuściński Na czym polega specyficzny dialog, który Kapuściński prowadzi z Herodotem? Wyjaśnij, jak lektura “Dziejów” pomaga reporterowi zrozumieć współczesny mu świat. Odwołując się do wybranych fragmentów (np. pobytu w Indiach lub Chinach), opisz, jakie postawy wobec obcej kultury przyjmuje narrator i jakie trudności napotyka w procesie „przekraczania granicy”. “Miejsce” Andrzej Stasiuk W jaki sposób narrator rekonstruuje historię nieistniejącej już cerkwi? Wyjaśnij znaczenie detali i „pustki”, która pozostała po świątyni. Zinterpretuj tytuł opowiadania. Czy „miejsce” w prozie Stasiuka jest jedynie punktem geograficznym, czy posiada głębszy, duchowy wymiar? Omów sposób, w jaki przyroda (beskidzki krajobraz) „pochłania” ślady ludzkiej obecności i co to mówi o kondycji ludzkiej historii. “Góra Edek” Marek Nowakowski Kim jest tytułowy „Edek” w kontekście przemian ustrojowych w Polsce? Wyjaśnij, jakie cechy charakteru pozwalają mu na dominację nad innymi bohaterami. Porównaj postać Edka z opowiadania Nowakowskiego z Edkiem z Tanga Sławomira Mrożka. Jakie podobieństwa i różnice dostrzegasz w sposobie portretowania prymitywizmu i siły fizycznej? Jaką rolę w utworze odgrywa stylizacja na język potoczny i kolokwialny? W jaki sposób język różnicuje bohaterów i buduje hierarchię społeczną?
11.11. “Proszę państwa do gazu” – pytania kontrolne
Czy w warunkach obozowych możliwe jest zachowanie człowieczeństwa? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko na podstawie opowiadania Tadeusza Borowskiego. Czy zobojętnienie bohaterów wobec cierpienia innych można usprawiedliwić? Zajmij stanowisko i odwołaj się do utworu. Czy człowiek w sytuacji granicznej traci wolność wyboru? Rozważ problem, odwołując się do „Proszę państwa do gazu”. Czy Tadek jest współwinny zbrodni, których jest świadkiem? Rozstrzygnij i uzasadnij swoją opinię na podstawie opowiadania. Czy przetrwanie za wszelką cenę może być uznane za wartość nadrzędną? Zajmij stanowisko i poprzyj je przykładami z utworu. Czy obóz koncentracyjny całkowicie niszczy system wartości człowieka? Rozważ problem, odwołując się do opowiadania Borowskiego. Czy język może maskować zło i wpływać na jego postrzeganie? Rozstrzygnij, analizując znaczenie tytułu i języka w utworze. Czy brak reakcji na zło oznacza jego akceptację? Zajmij stanowisko i uzasadnij na podstawie opowiadania. Czy człowiek może pozostać moralnie niewinny w nieludzkim systemie? Rozważ problem, odwołując się do losów bohaterów. Czy przedstawiony przez Borowskiego obraz obozu ma charakter nihilistyczny? Rozstrzygnij i uzasadnij swoją odpowiedź.
11.8. “Inny świat” – pytania kontrolne
Czy w „Innym świecie” człowiek jest w stanie zachować człowieczeństwo w nieludzkich warunkach łagru? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy głód w „Innym świecie” prowadzi do całkowitego upadku moralnego człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy praca w łagrze była wyłącznie narzędziem zniewolenia człowieka? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy system obozowy w „Innym świecie” skutecznie niszczył tożsamość jednostki? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy relacje międzyludzkie w łagrze ulegają całkowitemu rozpadowi? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy strach jest najważniejszym narzędziem kontroli w świecie przedstawionym utworu? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy można usprawiedliwić moralnie czyny więźniów podejmowane w celu przetrwania? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy łagier w „Innym świecie” można uznać za system „wychowawczy”? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy doświadczenie obozu prowadzi do utraty wiary w człowieka? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy w „Innym świecie” istnieją jakiekolwiek wartości, które nie ulegają zniszczeniu? Zajmij stanowisko i uzasadnij.
11.5. “Zdążyć przed Panem Bogiem” – pytania kontrolne
Czy w sytuacjach granicznych człowiek zachowuje swoje człowieczeństwo? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall. Czy można mówić o bohaterstwie w świecie Zagłady? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do utworu Hanny Krall. Czy wybór sposobu śmierci może być formą wolności człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Czy życie ludzkie ma wartość absolutną w każdych warunkach? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do doświadczeń bohaterów reportażu. Czy przypadek decyduje o ludzkim losie? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko na podstawie utworu Hanny Krall. Czy można oceniać postawy ludzi żyjących w ekstremalnych warunkach? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Czy milczenie wobec zła oznacza jego akceptację? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie na podstawie utworu. Czy walka o życie zawsze usprawiedliwia ludzkie czyny? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do reportażu Krall. Czy pamięć o przeszłości jest obowiązkiem człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij je na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Czy człowiek może „wygrać” ze śmiercią? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do postawy Marka Edelmana.
11.2. Literatura wojenna – pytania kontrolne
Czy człowiek w sytuacji ekstremalnej (np. w obozie koncentracyjnym) jest w stanie zachować człowieczeństwo? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do wybranych utworów literackich. Czy wojna bardziej niszczy moralność człowieka, czy ją weryfikuje? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do literatury wojennej i okupacyjnej. Jakie strategie przetrwania przyjmują bohaterowie literatury wojennej? Porównaj wybrane postawy i oceń je, odwołując się do konkretnych tekstów kultury. Czy w świecie wojny możliwe jest zachowanie solidarności międzyludzkiej? Rozważ problem, odwołując się do wybranych utworów literackich. W jaki sposób literatura przedstawia dehumanizację człowieka w czasie wojny? Odpowiedz na pytanie, odwołując się do wybranych tekstów. Czy bohaterowie literatury wojennej mają realny wpływ na swój los? Zajmij stanowisko i uzasadnij je na podstawie wybranych utworów. Czy cierpienie w literaturze wojennej ma sens lub wartość poznawczą? Rozważ problem, odwołując się do wybranych tekstów literackich. Porównaj obraz kata i ofiary w literaturze wojennej. Wskaż podobieństwa i różnice oraz uzasadnij je na podstawie wybranych utworów. Czy doświadczenie wojny zmienia człowieka na zawsze? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do literatury. Jak literatura wojny i okupacji ukazuje granice ludzkiej wytrzymałości psychicznej? Rozważ problem, odwołując się do wybranych utworów.
10.5. “Ferdydurke” – pytania kontrolne
Wyjaśnij, na czym polega proces „upupiania” w powieści. Odwołaj się do co najmniej dwóch sytuacji z utworu i wskaż ich znaczenie. Scharakteryzuj relację między formą a autentycznością człowieka. Wyjaśnij, dlaczego według Gombrowicza człowiek nie może być w pełni sobą. Omów funkcję groteski w utworze. Wskaż przykłady i wyjaśnij, jaki obraz świata dzięki niej powstaje. Wyjaśnij znaczenie pojęć „gęba”, „pupa” i „łydka”. Pokaż, jak wpływają one na interpretację powieści. Rozstrzygnij, czy człowiek w „Ferdydurke” ma możliwość bycia autentycznym. Uzasadnij stanowisko. Odwołaj się do wybranych fragmentów utworu. Rozważ, czy bunt wobec narzuconych form prowadzi do wolności. Uzasadnij odpowiedź. Uwzględnij postawy Józia i Miętusa. Rozstrzygnij, czy szkoła w „Ferdydurke” pełni funkcję wychowawczą, czy raczej zniewalającą. Uzasadnij stanowisko. Czy nowoczesność w powieści Gombrowicza jest wartością pozytywną? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie. Wyjaśnij, na czym polega mechanizm narzucania „gęby”. Odwołaj się do co najmniej dwóch bohaterów i oceń skutki tego zjawiska. Rozstrzygnij, czy relacje międzyludzkie w „Ferdydurke” umożliwiają rozwój jednostki. Uzasadnij stanowisko. Omów rolę niedojrzałości w życiu człowieka. Czy jest ona wyłącznie negatywna? Odpowiedź uzasadnij. Rozważ, czy świat przedstawiony w powieści można uznać za realistyczny. Uzasadnij swoje stanowisko.
10.2. Dwudziestolecie międzywojenne – pytania kontrolne
Wyjaśnij, na czym polega bunt awangardy wobec tradycji literackiej. W odpowiedzi odwołaj się do wybranych kierunków artystycznych dwudziestolecia międzywojennego. Omów różne sposoby przedstawiania człowieka w literaturze międzywojnia. W odpowiedzi uwzględnij wybrane koncepcje, takie jak psychologizm, behawioryzm lub freudyzm. Wyjaśnij, w jaki sposób artyści dwudziestolecia międzywojennego próbowali ukazać rzeczywistość. W odpowiedzi odwołaj się do wybranych kierunków artystycznych (np. ekspresjonizmu, surrealizmu, kubizmu). Omów, jak literatura i sztuka międzywojnia wyrażają niepokój związany z przyszłością świata. W odpowiedzi odwołaj się do katastrofizmu oraz wybranych tekstów kultury. Wyjaśnij, na czym polegała rewolucyjność futurystów. W odpowiedzi odwołaj się do założeń futuryzmu oraz działalności jego przedstawicieli. Omów stosunek twórców dwudziestolecia międzywojennego do codzienności. W odpowiedzi odwołaj się do programu grupy Skamander oraz wybranych utworów. Wyjaśnij, w jaki sposób ideologie XX wieku wpływały na postrzeganie człowieka i społeczeństwa. W odpowiedzi odwołaj się do takich idei jak komunizm, faszyzm lub nacjonalizm. Omów różnice między sztuką odtwarzającą rzeczywistość a sztuką ją kreującą. W odpowiedzi odwołaj się do kreacjonizmu oraz wybranych przykładów z epoki. Wyjaśnij, jak filozofie XX wieku wpływały na sposób ukazywania człowieka w literaturze. W odpowiedzi odwołaj się do egzystencjalizmu, pragmatyzmu lub fenomenologii. Omów, w jaki sposób artyści dwudziestolecia międzywojennego eksperymentowali z formą i językiem. W odpowiedzi odwołaj się do wybranych kierunków awangardowych.
9.8.”Chłopi” – pytania kontrolne
Czy społeczność Lipiec jest wspólnotą opartą na solidarności, czy na mechanizmach wykluczenia? Uzasadnij stanowisko, odwołując się do konkretnych wydarzeń. Na czym polega konflikt jednostki ze zbiorowością w „Chłopach”? Rozważ problem na przykładzie Jagny i uzasadnij odpowiedź. Czy Jagna jest ofiarą społeczności, czy współtwórczynią własnego losu? Zajmij stanowisko i uzasadnij. W jaki sposób gromada sprawuje władzę nad jednostką? Omów mechanizmy kontroli społecznej i uzasadnij wnioski. Czy Maciej Boryna jest przywódcą naturalnym czy autorytarnym? Uzasadnij, analizując jego relacje z rodziną i gromadą. Jak przedstawiony jest konflikt pokoleń w powieści? Czy ma on charakter wyłącznie rodzinny, czy także społeczny? Uzasadnij. Na czym polega znaczenie ziemi jako źródła władzy i prestiżu w Lipcach? Rozważ problem i uzasadnij. Jaką funkcję pełni cykliczność natury w konstrukcji świata przedstawionego? Uzasadnij odpowiedź. Czy życie bohaterów podporządkowane jest rytmowi natury, czy indywidualnym pragnieniom? Rozważ i uzasadnij. W jaki sposób przyroda wpływa na psychikę i decyzje bohaterów? Podaj przykłady i wyciągnij wnioski. Jaką rolę pełni religia w życiu społeczności Lipiec? Czy ma charakter duchowy, czy przede wszystkim społeczny? Uzasadnij. W jaki sposób obrzędy i tradycje budują tożsamość wspólnoty? Rozważ problem i uzasadnij. Czy tradycja w „Chłopach” stabilizuje społeczność, czy ogranicza jednostkę? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy miłość w „Chłopach” ma charakter romantyczny, czy biologiczny i społeczny? Uzasadnij. W jaki sposób relacje Jagny i Antka podważają porządek moralny wsi? Rozważ i uzasadnij. Czy uczucia bohaterów są podporządkowane namiętności, czy kalkulacji społecznej? Uzasadnij odpowiedź. Czy „Chłopi” są wyłącznie powieścią realistyczną, czy także symboliczną? Rozważ problem i uzasadnij. Jakie znaczenie ma stylizacja językowa w budowaniu autentyczności świata przedstawionego? Uzasadnij. W jaki sposób opis przyrody pełni funkcję symboliczną? Podaj przykłady i wyciągnij wnioski. Porównaj obraz wspólnoty w „Chłopach” z obrazem społeczeństwa w „Weselu”. Wskaż podobieństwa i różnice, uzasadnij. Zestaw motyw ziemi w „Chłopach” z motywem pracy organicznej w „Lalce”. Rozważ problem i uzasadnij. Czy „Chłopi” są powieścią bardziej społeczną, czy uniwersalną przypowieścią o naturze człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij w kontekście innych lektur pozytywizmu lub Młodej Polski.
9.5. “Wesele” – pytania kontrolne
Czy „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego przedstawia przede wszystkim krytykę społeczeństwa polskiego, czy raczej próbę zrozumienia jego historycznych problemów? Uzasadnij swoje stanowisko. Czy spotkanie inteligencji i chłopów w „Weselu” można uznać za realną szansę na stworzenie wspólnoty narodowej? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie. Czy bohaterowie „Wesela” są rzeczywiście niezdolni do działania, czy raczej nie potrafią odnaleźć odpowiedniego momentu historycznego? Uzasadnij swoją opinię. Czy Wyspiański w „Weselu” bardziej krytykuje inteligencję, czy chłopów? Zajmij stanowisko i uzasadnij je. Czy chłopi w „Weselu” rzeczywiście stanowią siłę zdolną odmienić los narodu? Rozważ problem i uzasadnij stanowisko. Czy konflikt między inteligencją a chłopami przedstawiony w „Weselu” ma przede wszystkim charakter społeczny, czy mentalny? Uzasadnij odpowiedź. Czy bohaterowie dramatu są bardziej ofiarami historii, czy własnej słabości? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko. Czy „Wesele” można interpretować jako dramat rozczarowania romantycznymi ideami narodowymi? Uzasadnij odpowiedź. Czy dramat Wyspiańskiego można interpretować jako ostrzeżenie dla społeczeństwa polskiego? Uzasadnij swoje stanowisko. Czy symbolika „Wesela” wzmacnia przesłanie dramatu, czy raczej utrudnia jego jednoznaczną interpretację? Uzasadnij odpowiedź. Czy utrata złotego rogu jest przede wszystkim symbolem zmarnowanej szansy narodowej, czy raczej znakiem głębszego kryzysu społeczeństwa? Uzasadnij odpowiedź. Czy zgubienie złotego rogu przez Jaśka można interpretować jako symbol niedojrzałości społeczeństwa do podjęcia walki o wolność? Uzasadnij swoją opinię. Czy czapka z pawimi piórami jest jedynie symbolem próżności, czy także znakiem przywiązania do wartości materialnych kosztem spraw narodowych? Rozważ problem. Czy chochoł w „Weselu” symbolizuje wyłącznie uśpienie narodu, czy może również zapowiadać jego przyszłe odrodzenie? Uzasadnij odpowiedź. Czy chocholi taniec jest ostatecznym obrazem beznadziei narodu, czy raczej metaforą chwilowego uśpienia przed możliwym przebudzeniem? Rozważ problem. Dlaczego zjawy w „Weselu” objawiają się konkretnym bohaterom? Czy ich pojawienie się można interpretować jako symboliczne ujawnienie ich lęków, kompleksów i wyrzutów sumienia? Uzasadnij odpowiedź. Czy postacie fantastyczne w „Weselu” pełnią przede wszystkim funkcję symboliczną, czy raczej psychologiczną? Zajmij stanowisko i uzasadnij je. Dlaczego Stańczyk objawia się Dziennikarzowi? Czy jego obecność można interpretować jako krytykę postawy politycznej inteligencji? Czy pojawienie się Rycerza (Zawiszy Czarnego) przed Poetą można interpretować jako konfrontację romantycznych marzeń o bohaterstwie z rzeczywistą słabością współczesnych ludzi? Uzasadnij odpowiedź. Dlaczego Hetman Branicki ukazuje się Panu Młodemu? Czy ta zjawa przypomina przede wszystkim o historycznej zdradzie narodowej, czy raczej o naiwności bohatera? Rozważ problem. Czy pojawienie się Upiora (Jakuba Szeli) jest przede wszystkim przypomnieniem o konflikcie społecznym między chłopami a szlachtą? Uzasadnij swoją interpretację. Dlaczego Wernyhora objawia się właśnie Gospodarzowi? Czy wybór tej postaci sugeruje szczególną rolę chłopów w przyszłości narodu? Rozważ problem. Czy rozmowy bohaterów podczas wesela prowadzą do rzeczywistego porozumienia między warstwami społecznymi? Uzasadnij odpowiedź. Czy „Wesele” można interpretować jako dramat o niespełnionej nadziei na odrodzenie narodowe? Uzasadnij swoje stanowisko.
9.2. Młoda Polska – pytania kontrolne
Czy postawa dekadenta jest wyrazem słabości, czy świadomego wyboru? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Jak artyści Młodej Polski postrzegali sens życia człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. W jaki sposób twórcy przełomu XIX i XX wieku ukazywali kryzys wartości? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Czy sztuka może być ucieczką od rzeczywistości? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Jaką rolę odgrywa symbol w literaturze Młodej Polski? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Czy człowiek ma wpływ na kształtowanie własnego losu? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Jaką rolę odgrywa natura w literaturze Młodej Polski? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Czy pesymizm musi prowadzić do bierności? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Jak artyści Młodej Polski rozumieli wolność jednostki? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Na czym polega konflikt między jednostką a światem w literaturze Młodej Polski? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Rozważ, czy człowiek przełomu XIX i XX wieku był skazany na poczucie bezsensu życia. Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Czy bunt wobec rzeczywistości może być formą poszukiwania sensu życia? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Jak różne postawy wobec życia ukazują twórcy Młodej Polski? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. W jaki sposób artyści Młodej Polski przedstawiali relację człowieka z naturą? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Czy sztuka powinna odzwierciedlać rzeczywistość, czy ją przekształcać? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Jaką rolę odgrywa artysta w społeczeństwie według twórców Młodej Polski? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Na czym polega dekadentyzm jako postawa światopoglądowa? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski. Jak literatura Młodej Polski ukazuje relację między jednostką a społeczeństwem? Zajmij stanowisko i uzasadnij, odwołując się do wybranego utworu z epoki Młodej Polski.