4.1.1. Pytania kontrolne
2.15.1. „Zdążyć przed Panem Bogiem” – pytania kontrolne
Czy w sytuacjach granicznych człowiek zachowuje swoje człowieczeństwo? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall. Czy można mówić o bohaterstwie w świecie Zagłady? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do utworu Hanny Krall. Czy wybór sposobu śmierci może być formą wolności człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Czy życie ludzkie ma wartość absolutną w każdych warunkach? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do doświadczeń bohaterów reportażu. Czy przypadek decyduje o ludzkim losie? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko na podstawie utworu Hanny Krall. Czy można oceniać postawy ludzi żyjących w ekstremalnych warunkach? Zajmij stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Czy milczenie wobec zła oznacza jego akceptację? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie na podstawie utworu. Czy walka o życie zawsze usprawiedliwia ludzkie czyny? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do reportażu Krall. Czy pamięć o przeszłości jest obowiązkiem człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij je na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Czy człowiek może „wygrać” ze śmiercią? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do postawy Marka Edelmana.
2.14.1. „Inny świat” – pytania kontrolne
Czy w „Innym świecie” człowiek jest w stanie zachować człowieczeństwo w nieludzkich warunkach łagru? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy głód w „Innym świecie” prowadzi do całkowitego upadku moralnego człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy praca w łagrze była wyłącznie narzędziem zniewolenia człowieka? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy system obozowy w „Innym świecie” skutecznie niszczył tożsamość jednostki? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy relacje międzyludzkie w łagrze ulegają całkowitemu rozpadowi? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy strach jest najważniejszym narzędziem kontroli w świecie przedstawionym utworu? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy można usprawiedliwić moralnie czyny więźniów podejmowane w celu przetrwania? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy łagier w „Innym świecie” można uznać za system „wychowawczy”? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy doświadczenie obozu prowadzi do utraty wiary w człowieka? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy w „Innym świecie” istnieją jakiekolwiek wartości, które nie ulegają zniszczeniu? Zajmij stanowisko i uzasadnij.
2.13.1. „Proszę Państwa do gazu” – pytania kontrolne
Czy w warunkach obozowych możliwe jest zachowanie człowieczeństwa? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko na podstawie opowiadania Tadeusza Borowskiego. Czy zobojętnienie bohaterów wobec cierpienia innych można usprawiedliwić? Zajmij stanowisko i odwołaj się do utworu. Czy człowiek w sytuacji granicznej traci wolność wyboru? Rozważ problem, odwołując się do „Proszę państwa do gazu”. Czy Tadek jest współwinny zbrodni, których jest świadkiem? Rozstrzygnij i uzasadnij swoją opinię na podstawie opowiadania. Czy przetrwanie za wszelką cenę może być uznane za wartość nadrzędną? Zajmij stanowisko i poprzyj je przykładami z utworu. Czy obóz koncentracyjny całkowicie niszczy system wartości człowieka? Rozważ problem, odwołując się do opowiadania Borowskiego. Czy język może maskować zło i wpływać na jego postrzeganie? Rozstrzygnij, analizując znaczenie tytułu i języka w utworze. Czy brak reakcji na zło oznacza jego akceptację? Zajmij stanowisko i uzasadnij na podstawie opowiadania. Czy człowiek może pozostać moralnie niewinny w nieludzkim systemie? Rozważ problem, odwołując się do losów bohaterów. Czy przedstawiony przez Borowskiego obraz obozu ma charakter nihilistyczny? Rozstrzygnij i uzasadnij swoją odpowiedź.
2.10.1. „Rok 1984” – pytania kontrolne
Rozstrzygnij, czy Winston Smith był bohaterem tragicznym. W uzasadnieniu odwołaj się do jego działań oraz do definicji tragizmu (konfliktu wartości). Wyjaśnij, jaką rolę w systemie Oceanii pełniła „nowomowa”. Czy ograniczenie języka rzeczywiście może wpłynąć na zdolność człowieka do samodzielnego myślenia? Zajmij stanowisko i poprzyj je przykładami z treści utworu. Zinterpretuj znaczenie sloganu Partii: „Kto rządzi przeszłością, rządzi przyszłością; kto rządzi teraźniejszością, rządzi przeszłością”. Jakie konkretne działania Winstona w Ministerstwie Prawdy realizowały tę zasadę? Oceń postawę Julii w kontekście walki z systemem. Czy jej forma buntu (hedonizm, prywatność) była bardziej czy mniej skuteczna niż próba intelektualnego sprzeciwu Winstona? Uzasadnij swoją opinię. Rozstrzygnij, czy miłość Winstona i Julii miała szansę przetrwać w świecie rządzonym przez Wielkiego Brata. W odpowiedzi przywołaj przebieg ich przesłuchania i pobytu w Ministerstwie Miłości. Wyjaśnij funkcję „Dwóch Minut Nienawiści” w społeczeństwie Oceanii. Czemu służyło kanalizowanie emocji obywateli w stronę Emmanuela Goldsteina? Zajmij stanowisko wobec tezy O’Briena, że „Partia dąży do władzy wyłącznie dla samej władzy”. Porównaj tę wizję z deklarowanymi celami innych znanych Ci systemów totalitarnych (z literatury lub historii). Zinterpretuj symbolikę szklanego przycisku do papieru z zatopionym koralem. Co ten przedmiot oznaczał dla Winstona i co symbolizowało jego rozbicie w momencie aresztowania? Rozstrzygnij, czy „prole” faktycznie stanowili jedyną nadzieję na obalenie systemu, jak twierdził Winston. Odwołaj się do sposobu, w jaki Partia traktowała tę grupę społeczną. Wyjaśnij, na czym polegał ostateczny upadek Winstona Smitha w pokoju 101. Czy można uznać, że jego „zwycięstwo nad samym sobą” na ostatnich stronach powieści jest najbardziej pesymistycznym elementem utworu? Uzasadnij odpowiedź. „Rok 1984” jako diagnoza mechanizmów totalitarnych. Rozstrzygnij, czy w świecie przedstawionym powieści możliwa jest jakakolwiek forma skutecznego buntu. W uzasadnieniu odwołaj się do losów Winstona Smitha oraz mechanizmów kontroli społecznej stosowanych przez Partię (np. Policja Myśli, inwigilacja, nowomowa). Wykaż, że świat Oceanii realizuje założenia antyutopii. W odpowiedzi wyjaśnij, w jaki sposób Partia wykorzystuje wizję „powszechnego szczęścia” i „bezpieczeństwa” do całkowitego zniewolenia jednostki. Odwołaj się do konkretnych elementów struktury państwa przedstawionego w utworze.
2.9.1. „Dżuma”- pytania kontrolne
Czy Bernard Rieux może być nazwany bohaterem heroicznym? Rozstrzygnij i uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do postawy lekarza oraz jego rozumienia walki z dżumą. Jean Tarrou twierdzi, że „każdy nosi w sobie dżumę”. Wyjaśnij metaforę dżumy jako zła tkwiącego w człowieku i oceń, czy w świetle zakończenia utworu (historia Cottarda) walka z tym złem jest Twoim zdaniem skuteczna. Odwołaj się do konkretnych przykładów z lektury. Raymond Rambert ostatecznie rezygnuje z ucieczki z Oranu. Rozstrzygnij, czy jego decyzję należy interpretować jako kapitulację przed losem, czy jako zwycięstwo moralne. Narrator „Dżumy” przez większą część utworu ukrywa swoją tożsamość, dążąc do obiektywizmu kronikarza. Wyjaśnij, dlaczego Bernard Rieux zdecydował się na taką formę zapisu wydarzeń i jak to wpływa na wiarygodność przedstawionej historii. Wyjaśnij znaczenie postaci Josepha Granda w kontekście walki z absurdem istnienia. W odpowiedzi uwzględnij jego pracę zawodową, pisarską pasję oraz rolę, jaką odegrał w oddziałach sanitarnych. Zinterpretuj finałowe zdanie powieści: „bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika”. Jak to ostrzeżenie odnosi się do egzystencjalnej koncepcji świata Alberta Camusa? W notatkach Tarrou pojawia się stwierdzenie, że Cottard to „człowiek, który rośnie” w czasie dżumy. Wyjaśnij paradoks moralny tej postaci: dlaczego ogólnoludzkie nieszczęście staje się dla niego źródłem spokoju i poczucia wspólnoty? Jean Tarrou stawia sobie za cel „zostać świętym bez Boga”. Rozważ, czy w świecie przedstawionym „Dżumy” taka postawa jest w ogóle możliwa do zrealizowania. W argumentacji odwołaj się do biografii Tarrou oraz jego ostatecznego losu. Doktor Rieux w pewnym momencie zauważa u siebie pojawienie się „trudnej obojętności”. Wyjaśnij, czy jest to objaw moralnego upadku bohatera, czy może niezbędny mechanizm obronny pozwalający na dalszą walkę z dżumą. Zajmij stanowisko i uzasadnij je. Biorąc pod uwagę historyczny kontekst powstania utworu (tuż po II wojnie światowej), zinterpretuj postać „uśpionego bakcyla dżumy”. Czy Twoim zdaniem Camus ostrzega przed złem tkwiącym w naturze, czy raczej przed ideologiami totalitarnymi? Rozstrzygnij, odwołując się do wybranych elementów świata przedstawionego (np. izolacja, obozy, krematoria).
2.8.1. „Przedwiośnie” – pytania kontrolne
Czy rewolucja w „Przedwiośniu” jest przedstawiona jednoznacznie negatywnie, czy raczej jako złożone zjawisko historyczne? Rozważ problem. Czy wizja „szklanych domów” pełni w powieści funkcję utopii, czy raczej narzędzia krytyki rzeczywistości? Uzasadnij swoje stanowisko. Na ile „Przedwiośnie” można odczytywać jako powieść o rozczarowaniu niepodległością? Zajmij stanowisko i uzasadnij odpowiedź. Czy postać Cezarego Baryki można interpretować jako reprezentanta pokolenia młodych Polaków po odzyskaniu niepodległości? Rozważ problem. Czy Żeromski w „Przedwiośniu” przedstawia Polskę jako kraj niewykorzystanych szans? Uzasadnij swoje stanowisko. Na ile obraz Nawłoci stanowi krytykę polskiego ziemiaństwa? Rozważ problem, odwołując się do konkretnych przykładów z utworu. Czy kontrast między Nawłocią a Chłodkiem ma charakter wyłącznie społeczny, czy także moralny? Uzasadnij odpowiedź. Czy „Przedwiośnie” można interpretować jako powieść o poszukiwaniu tożsamości? Rozważ problem na podstawie losów Cezarego Baryki. Na ile doświadczenia rewolucji wpływają na sposób postrzegania świata przez bohatera? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy Żeromski daje w swojej powieści odpowiedź na pytanie o najlepszą drogę rozwoju Polski? Rozważ problem. Czy konflikt między ideą rewolucji a reformami ewolucyjnymi jest w „Przedwiośniu” rozstrzygnięty? Uzasadnij swoje stanowisko. Na ile obraz społeczeństwa w „Przedwiośniu” można uznać za krytykę jego bierności? Rozważ problem. Czy postawa Cezarego Baryki wobec rzeczywistości jest bardziej buntem czy próbą zrozumienia świata? Uzasadnij odpowiedź. Czy „Przedwiośnie” można interpretować jako powieść ostrzegawczą? Rozważ problem. Na ile tytuł powieści oddaje jej sens ideowy? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy Żeromski w „Przedwiośniu” podważa wiarę w możliwość stworzenia sprawiedliwego społeczeństwa? Rozważ problem. Czy doświadczenie wojny i rewolucji prowadzi bohatera do dojrzałości, czy raczej do zagubienia? Uzasadnij swoje stanowisko. Na ile relacje miłosne Cezarego wpływają na jego dojrzewanie i postrzeganie świata? Rozważ problem. Czy „Przedwiośnie” można uznać za powieść o konflikcie między ideałami a rzeczywistością? Uzasadnij odpowiedź. Czy zakończenie powieści daje nadzieję na przyszłość, czy raczej pogłębia niepewność? Zajmij stanowisko i uzasadnij.
2.6.1. „Wesele” – pytania kontrolne
Czy „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego przedstawia przede wszystkim krytykę społeczeństwa polskiego, czy raczej próbę zrozumienia jego historycznych problemów? Uzasadnij swoje stanowisko. Czy spotkanie inteligencji i chłopów w „Weselu” można uznać za realną szansę na stworzenie wspólnoty narodowej? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie. Czy bohaterowie „Wesela” są rzeczywiście niezdolni do działania, czy raczej nie potrafią odnaleźć odpowiedniego momentu historycznego? Uzasadnij swoją opinię. Czy Wyspiański w „Weselu” bardziej krytykuje inteligencję, czy chłopów? Zajmij stanowisko i uzasadnij je. Czy chłopi w „Weselu” rzeczywiście stanowią siłę zdolną odmienić los narodu? Rozważ problem i uzasadnij stanowisko. Czy konflikt między inteligencją a chłopami przedstawiony w „Weselu” ma przede wszystkim charakter społeczny, czy mentalny? Uzasadnij odpowiedź. Czy bohaterowie dramatu są bardziej ofiarami historii, czy własnej słabości? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko. Czy „Wesele” można interpretować jako dramat rozczarowania romantycznymi ideami narodowymi? Uzasadnij odpowiedź. Czy dramat Wyspiańskiego można interpretować jako ostrzeżenie dla społeczeństwa polskiego? Uzasadnij swoje stanowisko. Czy symbolika „Wesela” wzmacnia przesłanie dramatu, czy raczej utrudnia jego jednoznaczną interpretację? Uzasadnij odpowiedź. Czy utrata złotego rogu jest przede wszystkim symbolem zmarnowanej szansy narodowej, czy raczej znakiem głębszego kryzysu społeczeństwa? Uzasadnij odpowiedź. Czy zgubienie złotego rogu przez Jaśka można interpretować jako symbol niedojrzałości społeczeństwa do podjęcia walki o wolność? Uzasadnij swoją opinię. Czy czapka z pawimi piórami jest jedynie symbolem próżności, czy także znakiem przywiązania do wartości materialnych kosztem spraw narodowych? Rozważ problem. Czy chochoł w „Weselu” symbolizuje wyłącznie uśpienie narodu, czy może również zapowiadać jego przyszłe odrodzenie? Uzasadnij odpowiedź. Czy chocholi taniec jest ostatecznym obrazem beznadziei narodu, czy raczej metaforą chwilowego uśpienia przed możliwym przebudzeniem? Rozważ problem. Dlaczego zjawy w „Weselu” objawiają się konkretnym bohaterom? Czy ich pojawienie się można interpretować jako symboliczne ujawnienie ich lęków, kompleksów i wyrzutów sumienia? Uzasadnij odpowiedź. Czy postacie fantastyczne w „Weselu” pełnią przede wszystkim funkcję symboliczną, czy raczej psychologiczną? Zajmij stanowisko i uzasadnij je. Dlaczego Stańczyk objawia się Dziennikarzowi? Czy jego obecność można interpretować jako krytykę postawy politycznej inteligencji? Czy pojawienie się Rycerza (Zawiszy Czarnego) przed Poetą można interpretować jako konfrontację romantycznych marzeń o bohaterstwie z rzeczywistą słabością współczesnych ludzi? Uzasadnij odpowiedź. Dlaczego Hetman Branicki ukazuje się Panu Młodemu? Czy ta zjawa przypomina przede wszystkim o historycznej zdradzie narodowej, czy raczej o naiwności bohatera? Rozważ problem. Czy pojawienie się Upiora (Jakuba Szeli) jest przede wszystkim przypomnieniem o konflikcie społecznym między chłopami a szlachtą? Uzasadnij swoją interpretację. Dlaczego Wernyhora objawia się właśnie Gospodarzowi? Czy wybór tej postaci sugeruje szczególną rolę chłopów w przyszłości narodu? Rozważ problem. Czy rozmowy bohaterów podczas wesela prowadzą do rzeczywistego porozumienia między warstwami społecznymi? Uzasadnij odpowiedź. Czy „Wesele” można interpretować jako dramat o niespełnionej nadziei na odrodzenie narodowe? Uzasadnij swoje stanowisko.
2.5.1. „Dziady” cz. III – pytania kontrolne
Wyjaśnij, dlaczego „Dziady cz. III” można uznać za dramat narodowy.W odpowiedzi odwołaj się do losów bohaterów i problematyki utworu. Na czym polega prometeizm Konrada i jakie są konsekwencje tej postawy? Wyjaśnij różnicę między postawą Konrada a postawą Księdza Piotra.Która z nich zostaje w dramacie uznana za właściwą? W jaki sposób Mickiewicz ukazuje martyrologię narodu polskiego?Odwołaj się do co najmniej jednej sceny dramatu. Wyjaśnij, na czym polega mesjanistyczna wizja Polski w „Dziadach cz. III”. Jaką funkcję pełni Widzenie Księdza Piotra w dramacie?Uwzględnij sens religijny i narodowy tej sceny. Dlaczego Wielka Improwizacja jest kluczowym momentem w rozwoju Konrada jako bohatera romantycznego? Wyjaśnij znaczenie pojęcia psychomachii na przykładzie losów Konrada. Jak Mickiewicz ocenia carską władzę w „Dziadach cz. III”? Odwołaj się do postaci Senatora Nowosilcowa. Na czym polega symbolika metafory „narodu jako lawy” wypowiedzianej przez Wysockiego? Wyjaśnij funkcję sceny salonu warszawskiego w strukturze dramatu. W jaki sposób „Dziady cz. III” realizują cechy dramatu romantycznego?Podaj co najmniej trzy cechy. Jaką rolę pełnią elementy fantastyczne i religijne w utworze? Wyjaśnij sens sceny z Widzeniem Ewy.Jaką postawę wobec Boga i świata ona reprezentuje? Dlaczego cierpienie bohaterów w „Dziadach cz. III” nie jest ukazane jako bezsensowne?
2.4.1. „Makbet” – pytania kontrolne
Wyjaśnij, w jaki sposób władza wpływa na psychikę i postępowanie Makbeta. Rozważ, czy Makbet jest bohaterem tragicznym. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do losów postaci. Wyjaśnij, jaką rolę w dramacie odgrywają przepowiednie wiedźm. W jaki sposób ambicja staje się siłą prowadzącą Makbeta do zbrodni? Oceń wpływ Lady Makbet na decyzje i działania męża. Wyjaśnij, na czym polega konflikt moralny Makbeta przed dokonaniem pierwszej zbrodni. Rozważ, czy Makbet ponosi pełną odpowiedzialność za swoje czyny. Wyjaśnij, w jaki sposób zbrodnia wpływa na dalsze losy Makbeta. Jak w „Makbecie” ukazana jest relacja między złem a władzą? Wyjaśnij, jaką funkcję pełnią elementy fantastyczne w „Makbecie”. Rozważ, czy Lady Makbet przechodzi przemianę w toku wydarzeń dramatu. Rozważ problem odpowiedzialności moralnej jednostki za popełnione zło na przykładzie Makbeta. Wyjaśnij, jak w „Makbecie” przedstawiony jest konflikt między przeznaczeniem a wolną wolą człowieka. W jaki sposób w dramacie ukazana jest destrukcyjna siła ambicji? Wyjaśnij, dlaczego „Makbet” jest utworem o charakterze uniwersalnym i ponadczasowym.