1.2. „Zdążyć przed Panem Bogiem” – pytania kontrolne
Wyjaśnij, jaką rolę w ocaleniu Edelmana odegrał przypadek. Odwołaj się do dwóch przykładów z utworu. Wyjaśnij, na czym polega przeplatanie dwóch planów czasowych w utworze, i napisz, jaką myśl tworzy zestawienie tych planów. Wyjaśnij, jak można rozumieć tytuł utworu w odniesieniu do planu przeszłego i planu współczesnego. Opisz, na czym polegała rola Marka Edelmana przy bramie Umschlagplatzu, i wskaż, w jaki sposób odnosi się do niej jego późniejsza praca lekarza. Wyjaśnij, czym były numerki życia, i napisz, jaki dylemat moralny stawiały przed osobami, które je rozdzielały. Uzasadnij, dlaczego Edelman nie zgadza się z opinią, że Żydzi „szli jak barany” na śmierć. Odwołaj się do jego sposobu rozumienia godności. Wyjaśnij, jak Edelman rozumie sens powstania w getcie, i wskaż, czym różni się to rozumienie od potocznego obrazu bohaterstwa. Wyjaśnij, na czym polega demitologizacja powstania w wypowiedziach Edelmana. Odwołaj się do jednego przykładu z utworu. Określ funkcję historii Rywki Urman w utworze. W odpowiedzi uwzględnij sposób, w jaki Krall ją przedstawia. Wyjaśnij, kto jest głównym narratorem utworu, i określ funkcję wycofanej postawy autorki oraz oszczędnego, pozbawionego patosu stylu. Określ funkcję leitmotywu liczby czterysta tysięcy i wyjaśnij, jak zmienia się jego znaczenie w finale książki. Czy strategia Edelmana jako lekarza jest kontynuacją jego postawy z czasów getta? Uzasadnij swoją odpowiedź na podstawie utworu Hanny Krall.
1.2. „Tango” – pytania kontrolne
Czy brak zasad prowadzi do chaosu społecznego? Rozstrzygnij i uzasadnij, odwołując się do „Tanga”. Czy nadmiar wolności może być zagrożeniem dla człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij je na podstawie dramatu. Czy możliwe jest przywrócenie porządku w świecie pozbawionym wartości? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy bunt zawsze prowadzi do pozytywnych zmian? Zajmij stanowisko i odwołaj się do postaci Artura. Na ile Artur może być uznany za bohatera tragicznego? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy jednostka jest w stanie naprawić świat? Zajmij stanowisko i poprzyj je przykładami z „Tanga”. Czy władza oparta na sile jest nieunikniona w świecie bez zasad? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy forma (normy, rytuały) jest niezbędna do funkcjonowania społeczeństwa? Zajmij stanowisko. Czy konflikt pokoleń w „Tangu” ma charakter uniwersalny? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy inteligencja ponosi odpowiedzialność za upadek wartości? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy Edek jest jedynie postacią negatywną, czy też nieuniknionym efektem sytuacji społecznej? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy świat przedstawiony w „Tangu” można uznać za ostrzeżenie? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy relacje rodzinne w „Tangu” odzwierciedlają szersze problemy społeczne? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy człowiek potrzebuje zasad, aby być wolnym? Zajmij stanowisko i odwołaj się do dramatu. Czy śmierć Artura ma charakter symboliczny? Rozstrzygnij i uzasadnij.
1.2. „Inny świat” – pytania kontrolne
Czy w „Innym świecie” człowiek jest w stanie zachować człowieczeństwo w nieludzkich warunkach łagru? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy głód w „Innym świecie” prowadzi do całkowitego upadku moralnego człowieka? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy praca w łagrze była wyłącznie narzędziem zniewolenia człowieka? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy system obozowy w „Innym świecie” skutecznie niszczył tożsamość jednostki? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy relacje międzyludzkie w łagrze ulegają całkowitemu rozpadowi? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy strach jest najważniejszym narzędziem kontroli w świecie przedstawionym utworu? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy można usprawiedliwić moralnie czyny więźniów podejmowane w celu przetrwania? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy łagier w „Innym świecie” można uznać za system „wychowawczy”? Zajmij stanowisko i uzasadnij. Czy doświadczenie obozu prowadzi do utraty wiary w człowieka? Rozstrzygnij i uzasadnij. Czy w „Innym świecie” istnieją jakiekolwiek wartości, które nie ulegają zniszczeniu? Zajmij stanowisko i uzasadnij.
1.2. „Proszę państwa do gazu” – pytania kontrolne
Czy w warunkach obozowych możliwe jest zachowanie człowieczeństwa? Rozstrzygnij problem i uzasadnij swoje stanowisko na podstawie opowiadania Tadeusza Borowskiego. Czy zobojętnienie bohaterów wobec cierpienia innych można usprawiedliwić? Zajmij stanowisko i odwołaj się do utworu. Czy człowiek w sytuacji granicznej traci wolność wyboru? Rozważ problem, odwołując się do „Proszę państwa do gazu”. Czy Tadek jest współwinny zbrodni, których jest świadkiem? Rozstrzygnij i uzasadnij swoją opinię na podstawie opowiadania. Czy przetrwanie za wszelką cenę może być uznane za wartość nadrzędną? Zajmij stanowisko i poprzyj je przykładami z utworu. Czy obóz koncentracyjny całkowicie niszczy system wartości człowieka? Rozważ problem, odwołując się do opowiadania Borowskiego. Czy język może maskować zło i wpływać na jego postrzeganie? Rozstrzygnij, analizując znaczenie tytułu i języka w utworze. Czy brak reakcji na zło oznacza jego akceptację? Zajmij stanowisko i uzasadnij na podstawie opowiadania. Czy człowiek może pozostać moralnie niewinny w nieludzkim systemie? Rozważ problem, odwołując się do losów bohaterów. Czy przedstawiony przez Borowskiego obraz obozu ma charakter nihilistyczny? Rozstrzygnij i uzasadnij swoją odpowiedź.
2.1. “Kordian” – pytania kontrolne
Czy przemiana Kordiana z nadwrażliwego młodzieńca w spiskowca jest autentycznym dojrzewaniem, czy jedynie kolejną iluzją romantyczną? Uzasadnij stanowisko. Czy scena na Mont Blanc jest momentem prawdziwego narodzin bohatera, czy raczej kulminacją jego egotyzmu? Odwołaj się do monologu Kordiana oraz symboliki przestrzeni. W jakim stopniu Kordian realizuje model bohatera romantycznego, a w jakim go podważa? Rozważ problem w kontekście indywidualizmu i prometeizmu. Czy Słowacki w „Kordianie” pokazuje, że jednostka może realnie wpłynąć na bieg historii? Odpowiedź uzasadnij, analizując scenę spiskową i próbę zamachu. Dlaczego Kordian nie dokonuje zamachu na cara? Czy przyczyną jest słabość psychiczna, metafizyczny lęk, czy historiozoficzna koncepcja autora? Czy „Kordian” jest polemiką z mesjanizmem Mickiewicza? Rozważ problem, odwołując się do wizji Polski i roli poety. W jaki sposób Słowacki demaskuje romantyczne złudzenia dotyczące miłości, bohaterstwa i patriotyzmu? Czy scena Przygotowania ma charakter groteskowy, tragiczny czy satyryczny? Jaką funkcję pełni w dramacie? Na czym polega ironia wobec polskiej arystokracji i elit politycznych w „Kordianie”? Czy „Kordiana” można odczytać jako dramat o kryzysie wartości? Uzasadnij, analizując doświadczenia bohatera w Europie. Jakie koncepcje wolności przedstawia Słowacki w dramacie? Porównaj wolność osobistą i wolność narodową. Czy Kordian jest bohaterem aktywizmu, czy marzycielstwa? Rozważ problem w świetle sceny spiskowej i monologu na Mont Blanc. Jaką funkcję pełni motyw podróży po Europie w konstruowaniu ideowego przesłania dramatu? W jaki sposób przestrzeń (Mont Blanc, Londyn, Watykan, Warszawa) wpływa na interpretację postawy bohatera? Czy otwarte zakończenie „Kordiana” wzmacnia czy osłabia wymowę dramatu? Uzasadnij. Porównaj Kordiana z Konradem z III części „Dziadów”. Który z nich jest dojrzalszym bohaterem literackim? Zestaw Kordiana z Hamletem. Czy można mówić o romantycznym wariancie „hamletyzmu”? Czy Kordian bliższy jest Prometeuszowi czy raczej Ikarowi? Uzasadnij w kontekście sceny na Mont Blanc.
1.1. “Hamlet” – pytania kontrolne
Czy Hamlet jest bohaterem słabym, czy moralnie odpowiedzialnym?Zajmij stanowisko i odwołaj się do jego stosunku do zemsty. Czy udawane szaleństwo Hamleta jest skuteczną strategią działania?Oceń, czy pomaga mu w dążeniu do prawdy, czy prowadzi do tragedii. Czy Klaudiusz może być uznany za władcę skutecznego, mimo że jest zbrodniarzem?Uzasadnij swoją opinię, odwołując się do jego działań politycznych. Na czym polega tragizm Hamleta jako bohatera dramatu?Wykaż, że każda jego decyzja prowadzi do klęski. Czy Ofelia jest ofiarą świata mężczyzn i władzy, czy własnej bierności?Rozważ jej postawę wobec ojca i Hamleta. Czy zemsta w „Hamlecie” zostaje ukazana jako moralny obowiązek, czy jako zło?Odpowiedź uzasadnij przebiegiem wydarzeń dramatu. Czy Hamlet ponosi odpowiedzialność za śmierć Poloniusza?Oceń jego czyn w kontekście pojęcia winy moralnej. Jaką rolę pełni motyw teatru w teatrze w demaskowaniu prawdy o świecie?Wyjaśnij jego znaczenie dla rozwoju akcji dramatu. Czy świat przedstawiony w „Hamlecie” można nazwać światem moralnego chaosu?Odpowiedź poprzyj przykładami relacji międzyludzkich. Czy Gertruda jest współwinna zbrodni Klaudiusza?Zajmij stanowisko, analizując jej postawę wobec śmierci pierwszego męża. Dlaczego Hamlet odkłada moment zemsty, mimo że zna prawdę o zbrodni?Odpowiedź uzasadnij jego rozważaniami filozoficznymi. Czy Laertes jest przeciwieństwem Hamleta, czy jego lustrzanym odbiciem?Porównaj ich reakcje na śmierć ojca. Jaką funkcję pełni motyw śmierci i przemijania w dramacie?Odwołaj się do sceny cmentarnej i refleksji Hamleta. Czy w „Hamlecie” możliwe jest zachowanie moralnej czystości w świecie zbrodni?Odpowiedź uzasadnij losami wybranego bohatera. Czy finał dramatu przynosi przywrócenie porządku moralnego?Oceń zakończenie utworu w kontekście losów bohaterów i państwa.
2.1. “Sklepy cynamonowe” – pytania kontrolne
Czy postać Ojca w opowiadaniu „Ptaki” należy interpretować jako szaleńca, czy jako demiurga (stwórcę)? Odwołaj się do pasji hodowlanej Ojca oraz jego buntu przeciwko prozie życia i ograniczeniom materii. Rozważ, jak jego postać wpływa na postrzeganie rzeczywistości przez narratora. W jaki sposób w opowiadaniu „Sierpień” Schulz dokonuje sakralizacji prozaicznej rzeczywistości i codzienności?Przeanalizuj opisy przyrody (np. upalnego lata) oraz postaci (np. Tłuja), wskazując na zabiegi mityzacji i użycie języka pełnego metafor, który przekształca zwykły dzień w scenę z mitu. Czy labiryntowa struktura miasta w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe” jest metaforą ludzkiej pamięci, czy raczej kondycji ludzkiego losu? Przeanalizuj nocną wędrówkę bohatera po mieście, momenty zagubienia i zmiany skali przestrzeni. Zajmij stanowisko, biorąc pod uwagę oniryczny (senny) charakter utworu. Na czym polega i jakie znaczenie ma konflikt między Ojcem a Adelą w opowiadaniu „Ptaki”? Zinterpretuj postać Adeli jako reprezentantki przyziemnej, twardej rzeczywistości oraz Ojca jako przedstawiciela wyższej sfery ducha i wyobraźni. Oceń, kto w tym sporze odnosi ostateczne zwycięstwo. Zinterpretuj symbolikę „Ulicy Krokodyli” jako opisu nowoczesności i komercjalizacji. Czy Schulz ocenia te zmiany jednoznacznie negatywnie? Porównaj starą część miasta z nową dzielnicą handlową. Zwróć uwagę na motyw tandety, „papierowej rzeczywistości” oraz brak autentyczności w nowoczesnym świecie. Jaką rolę odgrywa dzieciństwo i postać dziecka-narratora w kreowaniu wizji świata w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe”? Zastanów się, czy perspektywa dziecka jest niezbędna do mityzacji rzeczywistości. W jaki sposób język Schulza (stylizacja, metaforyka) wpływa na odbiór utowu? Wykaż, że styl autora nie jest tylko ozdobą, ale narzędziem budowania świata. Czy język Schulza „stwarza” opisywaną rzeczywistość, czy tylko ją opisuje? Czy opowiadania Schulza można uznać za próbę ucieczki od czasu linearnego w stronę „czasu mitycznego”? Przeanalizuj, jak w wybranych tekstach czas ulega rozciągnięciu, zapętleniu lub zatrzymaniu.
1.1. “Proces” – pytania kontrolne
1.1. “Mistrz i Małgorzata” – pytania kontrolne
Czy w „Mistrzu i Małgorzacie” zło jest niezbędnym elementem porządku świata? Rozważ problem, analizując funkcję Wolanda i jego świty. Czy powieść Bułhakowa można interpretować jako polemikę z chrześcijańską koncepcją dobra i zła? Uzasadnij swoje stanowisko. Czy historia Poncjusza Piłata w powieści Bułhakowa stanowi reinterpretację biblijnego mitu o winie i odpowiedzialności? Rozważ problem. Na ile „Mistrz i Małgorzata” jest powieścią o wolności artysty w świecie totalitarnym? Zajmij stanowisko i uzasadnij odpowiedź. Czy groteska w „Mistrzu i Małgorzacie” służy przede wszystkim demaskowaniu mechanizmów władzy i społecznej hipokryzji? Rozważ problem. Czy świat fantastyczny w powieści Bułhakowa pełni funkcję alternatywnej rzeczywistości, czy raczej narzędzia interpretacji rzeczywistości historycznej? Uzasadnij odpowiedź. Czy miłość Mistrza i Małgorzaty ma charakter romantyczny, czy raczej metafizyczny? Rozważ problem, analizując funkcję tego wątku w powieści. Czy Bułhakow w „Mistrzu i Małgorzacie” przedstawia historię jako przestrzeń tragicznych wyborów moralnych jednostki? Odpowiedz, odwołując się do losów Piłata i Jeszui. Czy powieść Bułhakowa można uznać za metaforę konfliktu między prawdą a ideologią? Zajmij stanowisko i uzasadnij odpowiedź. Na ile „Mistrz i Małgorzata” jest powieścią o naturze władzy? Rozważ problem, analizując relacje między bohaterami a systemem społecznym. Czy postać Jeszui w powieści Bułhakowa jest reinterpretacją postaci Chrystusa, czy raczej symbolem uniwersalnego dobra? Uzasadnij swoje stanowisko. Czy struktura powieści Bułhakowa (połączenie wątków realistycznych, fantastycznych i biblijnych) można interpretować jako próbę ukazania wielowymiarowości prawdy? Rozważ problem. Czy Woland w „Mistrzu i Małgorzacie” jest figurą demoniczną, czy raczej filozoficznym komentatorem ludzkiej natury? Zajmij stanowisko. Czy w „Mistrzu i Małgorzacie” można odnaleźć elementy tradycji powieści romantycznej? Rozważ problem, analizując konstrukcję bohaterów i świata przedstawionego. Czy powieść Bułhakowa można interpretować jako refleksję nad odpowiedzialnością moralną człowieka wobec historii? Uzasadnij odpowiedź. Na ile „Mistrz i Małgorzata” jest utworem o konflikcie między indywidualizmem a zbiorowością? Rozważ problem. Czy groteskowy obraz Moskwy w powieści Bułhakowa można uznać za diagnozę kondycji współczesnej cywilizacji? Zajmij stanowisko. Czy Bułhakow w „Mistrzu i Małgorzacie” podważa tradycyjne rozumienie winy i kary? Rozważ problem. Czy motyw rękopisu („rękopisy nie płoną”) można interpretować jako metaforę nieśmiertelności sztuki? Uzasadnij odpowiedź. Czy „Mistrz i Małgorzata” jest przede wszystkim powieścią filozoficzną, czy raczej satyrą społeczną? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko. Czy obecność wątków biblijnych w powieści Bułhakowa służy przede wszystkim reinterpretacji historii religijnej, czy raczej refleksji nad naturą prawdy? Rozważ problem. Czy Woland i jego świta pełnią w powieści funkcję moralnych sędziów współczesnego świata? Zajmij stanowisko i uzasadnij odpowiedź. Czy przedstawiony w powieści obraz społeczeństwa można interpretować jako krytykę konformizmu i oportunizmu? Rozważ problem. Czy los Mistrza ukazuje tragizm artysty funkcjonującego w rzeczywistości opresyjnego systemu? Uzasadnij swoje stanowisko. Czy w „Mistrzu i Małgorzacie” fantastyka pełni funkcję narzędzia poznania prawdy o człowieku? Rozważ problem. Czy historia Piłata i Jeszui stanowi filozoficzną refleksję nad naturą władzy i odpowiedzialności? Zajmij stanowisko. Czy Bułhakow w swojej powieści przedstawia człowieka jako istotę zdolną do moralnej przemiany? Rozważ problem. Czy motyw szaleństwa w „Mistrzu i Małgorzacie” można interpretować jako metaforę konfliktu jednostki z systemem społecznym? Uzasadnij odpowiedź. Czy powieść Bułhakowa ukazuje rzeczywistość jako przestrzeń walki między prawdą a iluzją? Rozważ problem. Czy zakończenie „Mistrza i Małgorzaty” można interpretować jako triumf sprawiedliwości, czy raczej jako kompromis między dobrem a złem? Zajmij stanowisko i uzasadnij odpowiedź.
1.2. „Ferdydurke” – pytania kontrolne
Wyjaśnij, na czym polega proces „upupiania” w powieści. Odwołaj się do co najmniej dwóch sytuacji z utworu i wskaż ich znaczenie. Scharakteryzuj relację między formą a autentycznością człowieka. Wyjaśnij, dlaczego według Gombrowicza człowiek nie może być w pełni sobą. Omów funkcję groteski w utworze. Wskaż przykłady i wyjaśnij, jaki obraz świata dzięki niej powstaje. Wyjaśnij znaczenie pojęć „gęba”, „pupa” i „łydka”. Pokaż, jak wpływają one na interpretację powieści. Rozstrzygnij, czy człowiek w „Ferdydurke” ma możliwość bycia autentycznym. Uzasadnij stanowisko. Odwołaj się do wybranych fragmentów utworu. Rozważ, czy bunt wobec narzuconych form prowadzi do wolności. Uzasadnij odpowiedź. Uwzględnij postawy Józia i Miętusa. Rozstrzygnij, czy szkoła w „Ferdydurke” pełni funkcję wychowawczą, czy raczej zniewalającą. Uzasadnij stanowisko. Czy nowoczesność w powieści Gombrowicza jest wartością pozytywną? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie. Wyjaśnij, na czym polega mechanizm narzucania „gęby”. Odwołaj się do co najmniej dwóch bohaterów i oceń skutki tego zjawiska. Rozstrzygnij, czy relacje międzyludzkie w „Ferdydurke” umożliwiają rozwój jednostki. Uzasadnij stanowisko. Omów rolę niedojrzałości w życiu człowieka. Czy jest ona wyłącznie negatywna? Odpowiedź uzasadnij. Rozważ, czy świat przedstawiony w powieści można uznać za realistyczny. Uzasadnij swoje stanowisko.